मोहर्रम र यसको महत्त्व

सामान्यतया मोहर्रमलाई पर्वको रूपमा होइनकी शोकको रूपमा लिने गरिन्छ । विशेषत: यो शिया मुस्लिमहरुले यो महिनालाई हजरत इमाम हुसेन र वहाँका साथीहरुले दिइएको शहादतको सम्झनामा मनाउने गरिन्छ । यसर्थ इस्लामी क्यालेण्डरको पहिलाे पवित्र महिना मोहर्रममा म जाहिद खाँ हजरत इमाम हुसेन र वहाको साथीहरुका शहादतलाई स्मरण गर्न चाहन्छु।

यो शोक र मातमको समयलाई स्मरण गर्दै मैले मोहर्रम के हो यसको के महत्त्व छ र यसमा के के गरिन्छ लगायतका विविध बिषयबस्तु समावेश गरी यो एउटा प्रश्न उत्तर शैलीमा लेख तयार गरेको छु र मैले विश्वास लिएको छु कि यो लेखले तपाईको मोहर्रम सम्वन्धी जिज्ञासालाई सम्बोधन गर्ने छ ।

१. मोहर्रम के हो र यसको महत्व के हो?

मोहर्रम इस्लामिक कैलेंडरको पहिलो महिना हो र यो धार्मिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। यो महिना विशेष गरी शिया मुस्लिम समुदायद्वारा हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झन र शोक मनाउनका लागि मनाइन्छ। कर्बलाको युद्धमा इमाम हुसैनले अन्यायको विरुद्ध लड्दै आफ्नो जीवनको बलिदान दिएका थिए। यस महिना, विशेष गरी आशूराको दिन, इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झेर शोक मनाइन्छ ।

२. हजरत इमाम हुसैन को थिए र उनको शहादतको के महत्व छ?
हजरत इमाम हुसैन इस्लामका पैगम्बर मोहम्मदका नाती र हजरत अली का छोरा थिए। उनको शहादत कर्बला युद्धमा भएको थियो, जहाँ उनले अन्यायको विरुद्ध लड्दै आफ्नो जीवनको बलिदान दिएका थिए। कर्बला युद्ध ६८० ईस्वीमा इराकको कर्बला क्षेत्रमा भएको थियो। यस युद्धमा इमाम हुसैन र उनका ७२ साथिहरूले यजीदको ठूलो सेनाको सामना गरे। इमाम हुसैनले आफ्नो धर्म र न्यायको रक्षा गर्न आफ्नो जीवनको बलिदान दिए, जसले उनलाई इस्लाममा शहीदको दर्जा दिलायो ।

३. कर्बला युद्ध के थियो र यसको के महत्व छ?
कर्बला युद्ध १० अक्टूबर, ६८० ईस्वीमा इराकको कर्बला शहरमा भएको थियो। यो युद्ध हजरत इमाम हुसैन र उनका समर्थकहरूको सानो समूह र उमय्यद शासक यजीद प्रथमको ठूलो सैन्य टुकडीबीच भएको थियो। यस युद्धमा, हजरत इमाम हुसैन र उनका ७२ साथिहरूले अन्यायको विरुद्ध लड्दै आफ्नो जीवनको बलिदान दिएका थिए ।
कर्बला युद्धको महत्व यसमा छ कि यसले न्याय, सच्चाई, र बलिदानको प्रतीकको रूपमा इमाम हुसैनको शहादतलाई स्थापित गर्‍यो। यो युद्ध इस्लामिक इतिहासमा एक महत्वपूर्ण घटना मानिन्छ, जसले धार्मिक र नैतिक मूल्यहरूको रक्षा गर्नको लागि प्रेरणा प्रदान गर्दछ ।

४. आशूराको दिन के हो र यसको महत्व के हो?
आशूरा मोहर्रम महिनाको १०औं दिन हो, जुन इस्लामिक क्यालेन्डरमा एक महत्वपूर्ण दिन मानिन्छ। यो दिन हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतको सम्झनामा मनाइन्छ, जसले कर्बला युद्धमा अन्यायको विरुद्ध लड्दै आफ्नो जीवनको बलिदान दिएका थिए।
आशूराको दिन, विशेष गरी शिया मुस्लिम समुदायले शोक मनाउँछन् र इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन्। यस दिन, विशेष प्रार्थना, रोजा, र मातमी जुलूसहरू आयोजना गरिन्छ। यो दिनले न्याय, सच्चाई, र बलिदानको महत्वलाई सम्झाउँछ।

५. मोहर्रममा शोक र मातम कसरी मनाइन्छ?
मोहर्रमको समयमा शोक र मातम विशेष गरी शिया मुस्लिम समुदायद्वारा मनाइन्छ। यो समय हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झने र शोक मनाउने समय हो। मोहर्रमको १०औं दिन, जसलाई आशूरा भनिन्छ, विशेष रूपमा शोक मनाइन्छ.
शोक र मातम मनाउने विभिन्न तरिकाहरू छन्:
मातमी जुलूस: शिया मुस्लिम समुदायले मातमी जुलूस निकाल्छन्, जसमा सहभागीहरू काला कपडा लगाएर र नोहा (शोक गीत) गाएर इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन्।
नोहा र मर्सिया: नोहा र मर्सिया विशेष शोक गीतहरू हुन्, जसलाई मोहर्रमको समयमा गाइन्छ। यी गीतहरूले इमाम हुसैनको शहादतको कथा सुनाउँछन्।
ताजिया: ताजिया एक प्रतीकात्मक मकबरा हो, जसलाई जुलूसमा बोकिन्छ र अन्तमा नदी वा तालमा विसर्जन गरिन्छ।
रोजा: केही मुस्लिम समुदायले आशूराको दिन रोजा (उपवास) पनि राख्छन।

६. प्रश्न: मोहर्रमको समाज र संस्कृति मा के प्रभाव छ?
मोहर्रमको समाज र संस्कृति मा गहिरो प्रभाव छ। यो समय न्याय, सच्चाई, र बलिदानको महत्वलाई सम्झाउने अवसर हो। मोहर्रमको समयमा, विशेष गरी शिया मुस्लिम समुदायले शोक र मातम मनाउँछन्, जसले समाजमा एकता र सहानुभूतिको भावना बढाउँछ।
मोहर्रमको समयमा आयोजित धार्मिक र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूले समाजमा धार्मिक चेतना र नैतिक मूल्यहरूको प्रचार गर्छन्। मातमी जुलूस, नोहा, मर्सिया, र ताजियाजस्ता अनुष्ठानहरूले समाजमा धार्मिक र सांस्कृतिक एकता कायम राख्न मद्दत गर्छन्। यसले समाजलाई आफ्नो धार्मिक र सांस्कृतिक पहिचानलाई मजबुत बनाउन प्रेरित गर्छ ।

७. मोहर्रमको समयमा कुन-कुन अनुष्ठान गरिन्छ?
मोहर्रमको समयमा विभिन्न धार्मिक र सांस्कृतिक अनुष्ठान गरिन्छन्, जसले हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झाउँछन्। यहाँ केही प्रमुख अनुष्ठानहरू छन् ।
मातमी जुलूस: शिया मुस्लिम समुदायले मातमी जुलूस निकाल्छन्, जसमा सहभागीहरू काला कपडा लगाएर र नोहा (शोक गीत) गाएर इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन्।
नोहा र मर्सिया: नोहा र मर्सिया विशेष शोक गीतहरू हुन्, जसलाई मोहर्रमको समयमा गाइन्छ। यी गीतहरूले इमाम हुसैनको शहादतको कथा सुनाउँछन्।
ताजिया: ताजिया एक प्रतीकात्मक मकबरा हो, जसलाई जुलूसमा बोकिन्छ र अन्तमा नदी वा तालमा विसर्जन गरिन्छ।
रोजा: केही मुस्लिम समुदायले आशूराको दिन रोजा (उपवास) पनि राख्छन्।
इमामबाड़ा: इमामबाड़ामा विशेष प्रार्थना र धार्मिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छन्।
यी अनुष्ठानहरूले मोहर्रमको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वलाई झल्काउँछन् र समाजमा एकता र सहानुभूतिको भावना बढाउँछन्।

८. मोहर्रमको समयमा कुन-कुन स्थान महत्वपूर्ण मानिन्छ?
मोहर्रमको समयमा केही स्थानहरू विशेष रूपमा महत्वपूर्ण मानिन्छन्, विशेष गरी शिया मुस्लिम समुदायका लागि। यी स्थानहरू धार्मिक र ऐतिहासिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण छन् ।
कर्बला, इराक: कर्बला शहर हजरत इमाम हुसैनको शहादतको स्थल हो। यहाँ इमाम हुसैनको मकबरा अवस्थित छ, जहाँ लाखौं श्रद्धालु मोहर्रमको समयमा शोक मनाउन र प्रार्थना गर्न आउँछन्।
नजफ, इराक: नजफमा हजरत अलीको मकबरा छ, जो इमाम हुसैनका पिता थिए। यो स्थान पनि शिया मुस्लिम समुदायका लागि अत्यन्त पवित्र मानिन्छ।
दमिश्क, सिरिया: यहाँ हजरत जैनबको मकबरा छ, जो इमाम हुसैनकी बहिनी थिइन्। मोहर्रमको समयमा यहाँ पनि श्रद्धालुहरू शोक मनाउन आउँछन्।
इमामबाड़ा, भारत: भारतका विभिन्न शहरहरूमा इमामबाड़ाहरू छन्, जहाँ मोहर्रमको समयमा विशेष कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छन्। लखनऊको बड़ा इमामबाड़ा विशेष रूपमा प्रसिद्ध छ।
काबा, मक्का: यद्यपि काबा मुख्य रूपमा हज र उमराको लागि प्रसिद्ध छ, मोहर्रमको समयमा पनि यहाँ श्रद्धालुहरू प्रार्थना गर्न आउँछन्।

९.मोहर्रममा कुन-कुन खाद्य पदार्थ विशेष रूपमा बनाइन्छ?
मोहर्रमको समयमा विशेष रूपमा केही पारंपरिक खाद्य पदार्थहरू बनाइन्छन्, जसले शोक र श्रद्धाको भावना व्यक्त गर्छन्। यी खाद्य पदार्थहरू प्रायः समुदायमा बाँडिन्छन् र धार्मिक अनुष्ठानहरूको हिस्सा हुन्छन् ।
खिचड़ा: खिचड़ा एक विशेष प्रकारको पकवान हो, जसमा चामल, दाल, मासु, र मसालाहरू मिसाएर बनाइन्छ। यो पकवान मोहर्रमको समयमा विशेष रूपमा बनाइन्छ र बाँडिन्छ।
हलवा: विभिन्न प्रकारका हलवा, जस्तै सूजी हलवा, आटा हलवा, र गाजर हलवा, मोहर्रमको समयमा बनाइन्छ र बाँडिन्छ।
फिरनी: फिरनी एक प्रकारको मिठो पकवान हो, जसमा चामलको पिठो, दूध, र चिनी मिसाएर बनाइन्छ। यो पकवान पनि मोहर्रमको समयमा विशेष रूपमा बनाइन्छ।
शीर खुरमा: शीर खुरमा एक मिठो पकवान हो, जसमा दूध, सेवई, चिनी, र सुक्खा मेवा मिसाएर बनाइन्छ। यो पकवान विशेष रूपमा मोहर्रमको समयमा बनाइन्छ।
यी खाद्य पदार्थहरू धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण छन् र मोहर्रमको समयमा विशेष रूपमा बनाइन्छन् र बाँडिन्छन् ।

१०. मोहर्रमको समयमा शिया र सुन्नी समुदायहरू बीच के फरक हुन्छ?
मोहर्रमको समयमा शिया र सुन्नी समुदायहरूले यसलाई फरक-फरक तरिकाले मनाउँछन्, जसले उनीहरूको धार्मिक परम्परा र मान्यताहरूलाई झल्काउँछ ।
शिया समुदाय:
मातम: शिया मुस्लिमहरू मोहर्रमलाई शोकको समयको रूपमा मनाउँछन्। उनीहरू काला कपडा लगाएर मातमी जुलूस निकाल्छन् र नोहा तथा मर्सिया (शोक गीत) गाएर इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन्।
ताजिया: शिया समुदायले ताजिया (प्रतीकात्मक मकबरा) बनाउँछन् र यसलाई जुलूसमा बोकेर अन्तमा नदी वा तालमा विसर्जन गर्छन्।
आशूरा: मोहर्रमको १०औं दिन, जसलाई आशूरा भनिन्छ, विशेष रूपमा शोक मनाइन्छ। यस दिन इमाम हुसैनको शहादतको सम्झनामा विशेष कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ।
सुन्नी समुदाय:
रोजा: सुन्नी मुस्लिमहरू मोहर्रमको ९औं र १०औं दिन (वा १०औं र ११औं दिन) रोजा (उपवास) राख्छन्। यो परम्परा पैगम्बर मोहम्मदले हजरत मूसा र यहूदीहरूको उपवासको सम्मानमा सुरु गरेका थिए।
प्रार्थना: सुन्नी समुदायले मोहर्रमको समयमा विशेष प्रार्थना गर्छन् र धार्मिक प्रवचनहरू सुन्छन्।
यी फरक-फरक तरिकाहरूले शिया र सुन्नी समुदायहरूको धार्मिक परम्परा र मान्यताहरूलाई झल्काउँछन् ।

११.मोहर्रममा नोहा र मर्सिया के हुन्छ?
मोहर्रमको समयमा नोहा र मर्सिया विशेष शोक गीतहरू हुन्, जसलाई शिया मुस्लिम समुदायले हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झनका लागि गाइन्छ ।
नोहा: नोहा शोक गीतहरू हुन्, जसमा इमाम हुसैनको बलिदान र कर्बला युद्धको घटनाहरूको वर्णन गरिन्छ। यी गीतहरूले शोक व्यक्त गर्न र इमाम हुसैनको साहस र बलिदानलाई सम्झन मद्दत गर्छन्।

मर्सिया: मर्सिया पनि शोक गीतहरू हुन्, तर यी गीतहरूमा विशेष रूपमा कर्बला युद्धको घटनाहरू र इमाम हुसैनको शहादतको कथा विस्तारमा वर्णन गरिन्छ। मर्सिया गीतहरू प्रायः कवितात्मक शैलीमा हुन्छन् र गहिरो भावनात्मक प्रभाव पार्छन्।
नोहा र मर्सिया मोहर्रमको समयमा विशेष कार्यक्रमहरूमा गाइन्छन् र यी गीतहरूले शोक मनाउनेहरूको भावना व्यक्त गर्न मद्दत गर्छन्

१२. मोहर्रममा मातमी जुलूसको के महत्व छ?
मोहर्रमको समयमा मातमी जुलूस शिया मुस्लिम समुदायका लागि एक महत्वपूर्ण धार्मिक अनुष्ठान हो। यो जुलूस हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झन र शोक व्यक्त गर्न निकालिन्छ ।

मातमी जुलूसको महत्व:
शोक व्यक्त गर्ने माध्यम: मातमी जुलूस शोक व्यक्त गर्ने एक प्रमुख माध्यम हो, जसमा सहभागीहरू काला कपडा लगाएर र नोहा (शोक गीत) गाएर इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन्।

धार्मिक एकता: यो जुलूस धार्मिक एकताको प्रतीक हो, जसमा समुदायका सदस्यहरू एकसाथ भेला भएर इमाम हुसैनको शहादतको सम्झना गर्छन्।

ताजिया: मातमी जुलूसमा ताजिया (प्रतीकात्मक मकबरा) बोकेर अन्तमा नदी वा तालमा विसर्जन गरिन्छ, जसले इमाम हुसैनको मकबराको प्रतीकात्मकता झल्काउँछ।
धार्मिक चेतना: यो जुलूस धार्मिक चेतना र नैतिक मूल्यहरूको प्रचार गर्छ, जसले समाजमा न्याय, सच्चाई, र बलिदानको महत्वलाई सम्झाउँछ।
मातमी जुलूसले मोहर्रमको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वलाई झल्काउँछ र समाजमा एकता र सहानुभूतिको भावना बढाउँछ ।

१३. मोहर्रममा कालो कपडा लगाउनेको के महत्व छ?
मोहर्रमको समयमा कालो कपडा लगाउनु शोक र मातमको प्रतीक हो। शिया मुस्लिम समुदायले हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झन र शोक व्यक्त गर्न कालो कपडा लगाउँछन् ।

कालो कपडा लगाउनेका केही प्रमुख

कारणहरू:
शोकको प्रतीक: कालो रंग शोकको प्रतीक मानिन्छ। यो रंग दुःख र पीडालाई व्यक्त गर्न प्रयोग गरिन्छ।

एकता र सहानुभूति: कालो कपडा लगाएर, समुदायका सदस्यहरू एकसाथ भेला भएर इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन् र एकअर्काप्रति सहानुभूति व्यक्त गर्छन्।
धार्मिक परम्परा: यो परम्परा शिया मुस्लिम समुदायमा लामो समयदेखि चलिआएको छ र यसले धार्मिक र सांस्कृतिक पहिचानलाई झल्काउँछ।
कालो कपडा लगाउनु मोहर्रमको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वलाई झल्काउँछ र समाजमा एकता र सहानुभूतिको भावना बढाउँछ ।

१४. मोहर्रमको समयमा इमामबाड़ा के हुन्छ र यसको के महत्व छ?
इमामबाड़ा, जसलाई इमाम-बारगाह पनि भनिन्छ, एक पवित्र स्थान हो जहाँ शिया मुस्लिम समुदायले हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतलाई सम्झन र शोक मनाउन भेला हुन्छन्।

इमामबाड़ाको महत्व:
धार्मिक अनुष्ठान: इमामबाड़ामा विशेष प्रार्थना, प्रवचन, र धार्मिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छन्, जसले इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झाउँछ।
मातम: यहाँ शोक मनाउने कार्यक्रमहरू, जस्तै नोहा र मर्सिया (शोक गीत) गाउने, मातमी जुलूस निकाल्ने, र ताजिया विसर्जन गर्ने गरिन्छ।
सामुदायिक एकता: इमामबाड़ा समुदायका सदस्यहरूलाई एकसाथ भेला गराउने स्थान हो, जसले धार्मिक एकता र सहानुभूतिको भावना बढाउँछ।

सांस्कृतिक महत्व: इमामबाड़ा धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण छ, जसले समाजमा धार्मिक चेतना र नैतिक मूल्यहरूको प्रचार गर्छ।
लखनऊको बड़ा इमामबाड़ा विशेष रूपमा प्रसिद्ध छ, जहाँ मोहर्रमको समयमा ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरू भेला हुन्छन् र शोक मनाउँछन् ।

१५.मोहर्रमको समयमा ताजिया के हुन्छ र यसको के महत्व छ?
ताजिया एक प्रतीकात्मक मकबरा हो, जसलाई हजरत इमाम हुसैनको कब्रको प्रतीकको रूपमा बनाइन्छ। मोहर्रमको समयमा, विशेष गरी आशूराको दिन, ताजिया जुलूसमा बोकेर अन्तमा नदी वा तालमा विसर्जन गरिन्छ।

ताजियाको महत्व:
शोकको प्रतीक: ताजिया हजरत इमाम हुसैनको शहादतको प्रतीक हो। यसलाई बनाउने र जुलूसमा बोकेर शोक व्यक्त गरिन्छ।
धार्मिक अनुष्ठान: ताजिया बनाउने र विसर्जन गर्ने अनुष्ठान मोहर्रमको महत्वपूर्ण धार्मिक क्रियाकलाप हो।
सांस्कृतिक परम्परा: ताजिया बनाउने परम्परा लामो समयदेखि चलिआएको छ र यसले धार्मिक र सांस्कृतिक पहिचानलाई झल्काउँछ।
समुदायको एकता: ताजिया जुलूसमा समुदायका सदस्यहरू एकसाथ भेला भएर इमाम हुसैनको बलिदानलाई सम्झन्छन् र एकता प्रदर्शन गर्छन्।
ताजिया बनाउने परम्परा मुस्लिम शासक तैमूरको समयदेखि सुरु भएको मानिन्छ, जसले इराकको कर्बला स्थित इमाम हुसैनको कब्रको प्रतीकको रूपमा ताजिया बनाउने आदेश दिएका थिए।

१६. मोहर्रमको समयमा कुन-कुन धार्मिक ग्रंथ पढिन्छ?
मोहर्रमको समयमा विशेष रूपमा केही धार्मिक ग्रंथहरू पढिन्छन्, जसले हजरत इमाम हुसैन र उनका साथिहरूको शहादतको कथा र महत्वलाई सम्झाउँछन्।
कुरान: कुरान इस्लामको पवित्र ग्रंथ हो, जसलाई मोहर्रमको समयमा विशेष रूपमा पढिन्छ। यसमा हजरत इमाम हुसैनको शहादत र कर्बला युद्धको घटनाहरूको उल्लेख छ।
मर्सिया: मर्सिया शोक गीतहरू हुन्, जसमा कर्बला युद्धको घटनाहरू र इमाम हुसैनको शहादतको कथा विस्तारमा वर्णन गरिन्छ। यी गीतहरू कवितात्मक शैलीमा हुन्छन् र गहिरो भावनात्मक प्रभाव पार्छन्।
नोहा: नोहा पनि शोक गीतहरू हुन्, जसमा इमाम हुसैनको बलिदान र कर्बला युद्धको घटनाहरूको वर्णन गरिन्छ। यी गीतहरूले शोक व्यक्त गर्न र इमाम हुसैनको साहस र बलिदानलाई सम्झन मद्दत गर्छन्।
यी धार्मिक ग्रंथहरू र शोक गीतहरूले मोहर्रमको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्वलाई झल्काउँछन् र समाजमा एकता र सहानुभूतिको भावना बढाउँछन् ।

नोट : यो आर्टिकल तयार गर्दा धेरै श्रोतहरुको मदत लिइएको छ जस् मध्ये केही तल उल्लेखित छ ।
१. विकिपीडिया
२. हाम्रो पात्रो
३. Joy Nepal
४. NDTV
५. ETV
६. इस्लामिक ब्लग
७. आदि
तयारकर्ता: जाहिद खाँ ( मा.वि. अङ्ग्रेजी शिक्षक तथा शिक्षक सेवा प्रशिक्षक)

राष्ट्रिय दैनिक

राष्ट्रिय दैनिक एक लोकप्रिय नेपाली समाचार पोर्टल हो। हामी सत्य तथ्य निश्पक्ष र सन्तुलित समाचार सम्प्रेषण गर्ने तर्फ उद्दत छौँ । हाम्रा टोल,समाज, शहर वा आम जनताका चुलो चौको देखि सदन सम्म अथवा समाजका उदाहरणीय ब्यक्ति, रास्ट्रका पहरेदार हरेक बिषय हाम्रा समाचारका श्रोत हुन् । आवाज बिहिनहरुको आवाजमा साथ अनि सरकारको बेथितिमा हाम्रो निगरानी हुनेछ । हामी राजनितीको रंग भर्दैनौं तर राजनितीको चेतना अवश्य भर्ने छौं ।