राष्ट्रिय दैनिक ,८ असाेज
पाल्पा साविक चिदिपानी-७, माडीको सामान्य ग्रामीण परिवारमा जन्मिएर हाल रुपन्देही जिल्लाको बुटवल उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ मा स्थायी बसोवास बनाएका उनी शिक्षा, प्रविधि, सामाजिक सेवा, श्रमिक संगठन र स्वास्थ्य क्षेत्रको जनसम्पर्कसम्म आफ्नो परिचय विस्तार गर्न सफल व्यक्तित्व हुन् मुक्ति काफ्ले । ग्रामीण परिवेशबाट सुरु भएको उनको यात्रा आज विभिन्न संघ-संस्था, सामाजिक अभियान तथा स्वास्थ्य क्षेत्रसँग जोडिएको छ ।
मुक्ति काफ्ले मेघराज काफ्ले र रामादेबी काफ्लेका सुपुत्र हुन् । सामान्य पारिवारिक वातावरणमा जन्मिएर हुर्किएका काफ्लेले आफ्नो प्रारम्भिक शिक्षा गाउँकै श्री आदर्श प्राथमिक विद्यालयबाट हासिल गरे । त्यस पछि गाउँमै रहेको श्री सौभाग्य माध्यमिक विद्यालयबाट माध्यमिक शिक्षा पूरा गरी एस.एल.सी उत्तीर्ण गरे। उच्च शिक्षाका लागि उनी पाल्पा तानसेन स्थित त्रिभुवन बहुमुखी क्याम्पस पुगे । शिक्षा सँगै प्रविधिको महत्वलाई आत्मसात गरेका काफ्लेले कम्प्युटर शिक्षामा समेत राम्रो ज्ञान हासिल गरे । सूचना प्रविधिको प्रयोग र त्यसको सम्भावनालाई बुझ्दै उनले आफ्नो व्यावसायिक तथा सामाजिक यात्रालाई नयाँ ढंगले अगाडि बढाए । मुक्ति काफ्लेको जीवनलाई हेर्दा उनी कुनै विशेष सुविधा वा सम्पन्न वातावरणबाट अगाडि बढेको व्यक्ति होइन, सामान्य ग्रामीण परिवारबाट आफ्नो मेहनत र निरन्तर प्रयासका आधारमा अगाडि बढेको व्यक्तिका रूपमा परिचित हुन। ग्रामीण परिवेशमा प्राप्त प्रारम्भिक संस्कार, परिवारबाट पाएको प्रेरणा, शिक्षाप्रतिको लगाव र नयाँ कुरा सिक्ने इच्छाले उनको व्यक्तित्व निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ । जीवनमा अवसर आफै आउँदैनन् भन्ने बुझाइका साथ उपलब्ध अवसरलाई सदुपयोग गर्दै अघि बढ्नु नै उनको यात्राको महत्वपूर्ण पक्ष हो ।
कपिलवस्तुको कृष्णनगरबाट सुरु भएको सामाजिक सक्रियता :
काफ्लेको सामाजिक सक्रियताको महत्वपूर्ण चरण कपिलवस्तुको कृष्णनगरबाट सुरु भएको देखिन्छ । कृष्णनगरमा उनले बोर्डिङ स्कुल, कम्प्युटर इन्स्टिच्युट तथा विभिन्न क्लब र सामाजिक संस्थाहरूको स्थापना तथा सञ्चालनमा भूमिका निर्वाह गर्दै सामाजिक क्षेत्रमा आफ्नो सक्रियता विस्तार गरे ।
शिक्षा र प्रविधिलाई समाजसँग जोड्ने उद्देश्यका साथ अघि बढेका काफ्लेले विभिन्न व्यक्ति तथा समुदायसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क स्थापित गर्ने अवसर पाए। यही क्रममा सामाजिक सम्बन्ध, संस्थागत समन्वय र जनसम्पर्क उनको कार्यशैलीको महत्वपूर्ण आधार बन्दै गयो ।
एम्बुलेन्स चालक र श्रमिकको आवाजलाई संस्थागत गर्ने प्रयास :
नेपालभर सञ्चालनमा रहेका एम्बुलेन्स र त्यससँग जोडिएका चालक तथा अस्पतालका कर्मचारीहरूको पेशागत अवस्था, अधिकार र समस्यालाई सम्बोधन गर्न संस्थागत पहल आवश्यक रहेको महसुस गरेपछि काफ्लेले एम्बुलेन्स क्षेत्रको संगठन निर्माणतर्फ अघि बढे ।
उनकै पहलमा संयुक्त एम्बुलेन्स चालक संघ नेपाललाई ट्रेड युनियन संघका रूपमा संगठित गर्ने कार्यमा भूमिका निर्वाह भएको छ र उनी यस संस्थाका संस्थापक महासचिवका रूपमा समेत जिम्मेवारीमा रहेका छन ।
देशका विभिन्न स्थानमा कार्यरत एम्बुलेन्स चालक, श्रमिक तथा अस्पतालका कर्मचारीलाई एउटा संस्थागत संरचनामा जोड्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको यस अभियानले एम्बुलेन्स सेवा प्रदान गर्ने श्रमिकहरूको पेशागत आवाजलाई संगठित रूपमा उठाउने प्रयास गरेको छ ।
एम्बुलेन्स चालकलाई केवल सवारी चलाउने व्यक्तिका रूपमा नभई आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवाको महत्वपूर्ण अंगका रूपमा सम्मान र मर्यादा दिनुपर्ने धारणा काफ्लेको सामाजिक सक्रियताको महत्त्वपूर्ण विषय रहँदै आएको छ । विपद्, दुर्घटना तथा आपत्कालीन अवस्थामा एम्बुलेन्स चालकहरूले निर्वाह गर्ने भूमिकाप्रति उनले निरन्तर चासो राख्दै आएका छन् ।
स्वास्थ्य क्षेत्रको जनसम्पर्कमा आठ वर्ष :
सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आएका काफ्लेले पछिल्लो समय आफ्नो व्यावसायिक यात्रालाई स्वास्थ्य क्षेत्रसँग जोड्दै आएका छन् । विगत करिब आठ वर्षदेखि अस्पताल क्षेत्रमा Public Relation Officer (PRO) का रूपमा कार्यरत उनी हाल Devdaha Medical College & Research Institutedf जनसम्पर्क अधिकृतका रूपमा कार्यरत छन् ।
स्वास्थ्य संस्थाको सेवा समुदायसम्म पुयाउने, विभिन्न स्थानीय तह तथा संघ-संस्थासँग समन्वय गर्ने, स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रम निर्माण तथा प्रचार-प्रसारमा सहयोग गर्ने र संस्था तथा समुदायबीच सम्बन्ध स्थापित गर्ने काम उनको जिम्मेवारीको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ ।
स्वास्थ्य संस्था र समुदायबीचको सम्बन्धलाई बलियो बनाउन जनसम्पर्कको भूमिका महत्वपूर्ण हुने उनको बुझाइ छ । त्यसैले अस्पतालका सेवा र कार्यक्रमलाई नागरिकसम्म पुन्याउने तथा विभिन्न पक्षसँग सहकार्यका सम्भावना खोज्ने कार्यमा उनी सक्रिय देखिन्छन् ।
बलियो जनसम्पर्क, व्यापक सामाजिक सम्बन्ध :
विभिन्न समयमा विभिन्न संघ संस्थासँग आबद्ध भएर काम गरेका काफ्लेको सामाजिक सम्बन्धको दायरा पनि फराकिलो रहेको देखिन्छ। स्वास्थ्य क्षेत्र, एम्बुलेन्स सेवा, श्रमिक संगठन, शिक्षा, प्रविधि तथा सामाजिक संस्थासँग जोडिएर काम गर्ने क्रममा उनले विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरेका छन् ।
जनसम्पर्कलाई केबल प्रचारको माध्यम नभई सम्बन्ध, विश्वास र सहकार्य निर्माण गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्ने उनको कार्यशैलीले उनलाई सामाजिक तथा संस्थागत क्षेत्रमा अलग पहिचान बनाउन सहयोग गरेको छ ।
उनको सक्रियता स्थानीय तहदेखि स्वास्थ्य संस्था, सामाजिक संस्था, श्रमिक संगठन र समुदायसम्म फैलिएको छ। विभिन्न पक्षसँग संवाद र समन्वय गर्न सक्ने क्षमताका कारण काफ्ले जनसम्पर्क तथा संस्थागत समन्वयको क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तिका रूपमा परिचित हुँदै आएका छन् ।
पदभन्दा कामलाई महत्व दिने प्रयास :
काफ्लेको जीवनयात्रालाई हेर्दा एउटै क्षेत्रमा सीमित नभई विभिन्न क्षेत्रको अनुभव हासिल गर्दै अघि बढेको देखिन्छ । गाउँको सामान्य पारिवारिक परिवेशबाट शिक्षा सुरु गरेका उनले प्रविधिको ज्ञान हासिल गरे, कृष्णनगरमा शैक्षिक तथा सामाजिक संस्थासंग जोडिए, एम्बुलेन्स चालक र अस्पताल कर्मचारीलाई संगठित गर्ने अभियानमा भूमिका खेले र पछिल्लो समय स्वास्थ्य संस्थाको जनसम्पर्क क्षेत्रमा निरन्तर काम गरिरहेका छन् । उनको यात्राको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको आफूले प्राप्त गरेको ज्ञान र अनुभवलाई सामाजिक सम्बन्ध तथा संस्थागत काममा प्रयोग गर्ने प्रयास हो ।
समाजसेवामा निरन्तर सक्रियता :
विभिन्न संघ-संस्थामा आबद्ध हुँदै सामाजिक काममा निरन्तर सक्रिय रहेका काफ्ले समाजमा केही योगदान गर्नुपर्छ भन्ने भावनाबाट प्रेरित भएर अघि बढेको बताउँछन् । उनका लागि सामाजिक सेवा कुनै निश्चित पद वा संस्थासँग मात्र सीमित विषय नभई निरन्तर चलिरहने जिम्मेवारीका रूपमा रहेको देखिन्छ ।
विशेषगरी स्वास्थ्य सेवा, एम्बुलेन्स सेवा र श्रमिकका विषयमा उनको सक्रियता सामाजिक सेवासँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ । आपत्कालीन अवस्थामा सेवा प्रदान गर्ने एम्बुलेन्स चालकदेखि स्वास्थ्य संस्थामा कार्यरत कर्मचारीसम्मको भूमिका र समस्यालाई संस्थागत रूपमा उठाउनुपर्ने आवश्यकता उनले निरन्तर महसुस गर्दै आएका छन् ।
ग्रामीण माटोबाट व्यापक परिचयसम्म :
माडीको सामान्य परिवारबाट सुरु भएको काफ्लेको जीवनयात्राले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छ-स्रोत र अवसर सीमित भए पनि निरन्तर सिक्ने इच्छा, मेहनत र सामाजिक सम्बन्धलाई सकारात्मक रूपमा प्रयोग गर्न सके आफ्नो कार्यक्षेत्र विस्तार गर्न सकिन्छ ।
गाउँको विद्यालयबाट शिक्षा सुरु गरेका उनी आज स्वास्थ्य संस्था, श्रमिक संगठन र विभिन्न सामाजिक संस्थासँग जोडिएर काम गरिरहेका छन् । बाल्यकालको ग्रामीण परिवेशदेखि आजको व्यावसायिक तथा सामाजिक जीवनसम्म आइपुग्दा उनले प्राप्त गरेको अनुभव नै उनको सबैभन्दा ठुलो पूँजी बनेको छ ।
आगामी यात्रातर्फ :
मुक्ति काफ्लेको यात्रा अझै निरन्तर छ। जनसम्पर्क, स्वास्थ्य सेवा, श्रमिक संगठन र सामाजिक सेवाका क्षेत्रमा हासिल गरेको अनुभवलाई अझ व्यवस्थित र परिणाममुखी बनाउँदै लैजान सके आगामी दिनमा उनको भूमिका अझ व्यापक बन्न सक्ने देखिन्छ ।
समाजमा आफ्नो पहिचान बनाउने बाटो केवल ठुलो पद प्राप्त गर्नु मात्र होइन, आफ्नो जिम्मेवारी इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्दै अरूका लागि उपयोगी बन्न सक्नु पनि सफलताको महत्वपूर्ण आधार हो। यही मान्यतालाई आत्मसात गर्दै अघि बढिरहेका काफ्लेको परिचय अहिले एउटा पदमा सीमित छैन ।
पाल्पाको माडीबाट सुरु भएको उनको यात्रा आज स्वास्थ्य संस्था, एम्बुलेन्स क्षेत्र, श्रमिक संगठन र सामाजिक सेवासम्म फैलिएको छ । शिक्षा, प्रविधि, संगठन, जनसम्पर्क र समाजसेवालाई आफ्नो यात्राका फरक-फरक पाटो बनाउँदै अघि बढेका मुक्ति काफ्ले ग्रामीण परिवेशबाट उठेर सामाजिक र व्यावसायिक क्षेत्रमा आफ्नो स्थान निर्माण गर्न सफल एक सक्रिय व्यक्तित्वका रूपमा देखिन्छन् ।
कार्यक्रम तथा सार्वजनिक गतिविधिलाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सक्ने क्षमता कुनै कार्यक्रमको उद्देश्य बुझेर त्यसलाई व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउने, सहभागीहरूबीच समन्वय गर्ने तथा आवश्यक विषयलाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्ने क्षमता, जो-कोहीसँग पनि आफ्ना कुरा स्पष्ट रूपमा राख्न सक्ने आत्मविश्वासी व्यक्तिका रूपमा परिचित, आफूले सही ठानेको विषयमा बोल्न पद, प्रतिष्ठा वा व्यक्तिको प्रभावले आफूलाई रोक्न नदिने र आवश्यक पर्दा सम्बन्धित व्यक्तिसामु पनि आफ्ना धारणा निर्भीक रूपमा राख्ने स्वभाव नै उनका प्रमुख विशेषता हुन ।
तर उहाँको स्पष्ट वक्तृत्व केवल बोल्ने साहसमा सीमित छैन । सत्य र तथ्यलाई आधार बनाएर आफ्ना धारणा प्रस्तुत गर्नु उनको कार्यशैलीको महत्वपूर्ण पक्ष हो। आफूलाई मन पर्ने वा नपर्नेभन्दा पनि विषयको वास्तविकता के हो भन्ने कुरालाई प्राथमिकता दिने प्रयास उनमा देखिन्छ ।
सामाजिक तथा संस्थागत क्षेत्रमा काम गर्दा फरक-फरक बिचार र स्वार्थ भएका व्यक्तिसँग संवाद गर्नुपर्ने हुन्छ। यस्तो अवस्थामा आफ्ना कुरा स्पष्ट राख्दै अरूको कुरा पनि सुन्न सक्नु महत्वपूर्ण हुन्छ। यही कारण उहाँको जनसम्पर्कमा स्पष्टता, आत्मविश्वास र संवादको क्षमता महत्वपूर्ण आधार बनेको देखिन्छ ।
कार्यक्रम सञ्चालनदेखि सार्वजनिक सम्बोधनसम्म, सामान्य भेटघाटदेखि संस्थागत छलफलसम्म आफूलाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्ने क्षमताले उनको सामाजिक र व्यावसायिक पहिचानलाई थप बलियो बनाएको छ ।
उनको जीवन दृष्टिको एउटा महत्वपूर्ण पक्षलाई यसरी व्यक्त गर्न सकिन्छ :
“सत्य बोल्न साहस चाहिन्छ, तर सत्यकै पक्षमा उभिएर निरन्तर काम गर्न अझ ठूलो प्रतिबद्धता चाहिन्छ ।” मुक्ति काफ्लेको व्यक्तित्वमा देखिने स्पष्टता, आत्मविश्वास र सत्यप्रतिको प्रतिबद्धता नै उनको सामाजिक यात्राका महत्वपूर्ण आधारमध्ये एक हो ।
राष्ट्रिय दैनिक एक लोकप्रिय नेपाली समाचार पोर्टल हो। हामी सत्य तथ्य निश्पक्ष र सन्तुलित समाचार सम्प्रेषण गर्ने तर्फ उद्दत छौँ । हाम्रा टोल,समाज, शहर वा आम जनताका चुलो चौको देखि सदन सम्म अथवा समाजका उदाहरणीय ब्यक्ति, रास्ट्रका पहरेदार हरेक बिषय हाम्रा समाचारका श्रोत हुन् । आवाज बिहिनहरुको आवाजमा साथ अनि सरकारको बेथितिमा हाम्रो निगरानी हुनेछ । हामी राजनितीको रंग भर्दैनौं तर राजनितीको चेतना अवश्य भर्ने छौं ।
