प्रशान्त डंगोल २०८२ फागुन २१ गते (मंगलबार, ५ मार्च २०२६) हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा नेपालमा विदेशी चलखेलको चर्चा पुनः चर्किन थालेको छ। प्रत्यक्ष रूपमा “भोट हाल्ने” वा नतिजा बदल्ने खालको विदेशी हस्तक्षेपको स्पष्ट प्रमाण अहिलेसम्म सार्वजनिक नभए पनि, भूराजनीतिक, आर्थिक र कूटनीतिक प्रभावमार्फत केही मुलुकहरूले अप्रत्यक्ष भूमिका खेलिरहेको वा खेल्न खोजिरहेको विषय नेपाली समाजमा नयाँ होइन। भारत : स्थिरता र रणनीतिक चासो नेपालको भूराजनीतिमा भारत सधैं प्रमुख खेलाडी रहँदै आएको छ। सुरक्षा, सीमा र ऐतिहासिक सम्बन्धका कारण नेपाल भारतका लागि रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण छिमेकी मानिन्छ। भारतले नेपालको राजनीतिक स्थिरता र लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई समर्थन गर्ने नीति लिएको बताइन्छ, जसले चुनावी वातावरणलाई सामान्य र स्थिर राख्न सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। तर १९५० को सन्धि, कोसी, गण्डक र महाकाली सम्झौता तथा सीमा विवादजस्ता विषयले नेपाली राष्ट्रवाद र राजनीतिक बहसमा समय–समयमा असर पार्दै आएका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार भारतको भूमिका औपचारिक रूपमा स्थिरता र सहकार्यतर्फ केन्द्रित देखिए पनि छिमेकी देशको राजनीतिक दिशा आफ्नो सामरिक प्राथमिकतासँग जोडेर हेर्ने प्रवृत्ति भने कायम छ। चीन : पूर्वाधार र दीर्घकालीन रणनीति चीनले नेपालको निर्वाचन प्रक्रियाको सफल सञ्चालनका लागि “सहयोग” र “प्राविधिक समर्थन” दिन इच्छुक रहेको कुरा सरकारका उच्च तहका प्रतिनिधिहरूले सार्वजनिक रूपमा उल्लेख गरिसकेका छन्। चीनको दीर्घकालीन रणनीति नेपालमा बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) लगायतका पूर्वाधार परियोजनामार्फत आर्थिक तथा राजनीतिक प्रभाव विस्तार गर्नेतर्फ केन्द्रित रहेको बुझिन्छ। चीनको मुख्य चासो आर्थिक सहकार्य, अस्थिरता न्यूनीकरण र परियोजना–केन्द्रित सम्बन्ध सुदृढीकरणमा देखिन्छ। यसले नेपालभित्रको राजनीतिक सन्तुलनमा अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने सम्भावना भने अस्वीकार गर्न सकिँदैन। संयुक्त राज्य अमेरिका : ‘नरम शक्ति’ को प्रयोग संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रत्यक्ष रूपमा निर्वाचन नतिजा प्रभावित पार्ने हस्तक्षेप गरेको सार्वजनिक आरोप छैन। तर लोकतन्त्र, नागरिक समाज, पत्रकारिता र युवा सहभागितालाई समर्थन गर्ने कार्यक्रममार्फत अमेरिकाको अप्रत्यक्ष भूमिका रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्। मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) जस्ता विकास सहायता परियोजनाले नेपालको विदेश नीति र आन्तरिक राजनीतिक संरचनामा प्रभाव पार्न सक्ने भन्दै बहस हुँदै आएको छ। अमेरिकाको भूमिका मुख्यतः नागरिक शिक्षा, विकास सहयोग र संस्थागत सुदृढीकरणसँग जोडिएको ‘नरम शक्ति’ (Soft Power) रणनीतिमा केन्द्रित रहेको देखिन्छ। प्रत्यक्ष प्रमाण छैन, तर चासो कायमै यसरी हेर्दा, नेपालजस्तो रणनीतिक रूपमा संवेदनशील मुलुकमा भूराजनीतिक प्रभाव स्वाभाविक रूपमा देखिन्छ—विशेष गरी दक्षिण एशियामा भारत र चीनबीचको प्रभाव प्रतिस्पर्धाको सन्दर्भमा। यद्यपि हालसम्म प्रत्यक्ष रूपमा बाह्य शक्तिले भोटिङ प्रक्रिया वा निर्वाचन नतिजा निर्धारण गरेको प्रमाणित सूचना सार्वजनिक भएको छैन। तर विदेशी नीतिगत, कूटनीतिक र प्राविधिक सहयोग वा दबाबको माध्यमबाट अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने प्रयास हुन सक्ने चिन्ता भने नेपाली राजनीतिक वृत्तमा जीवित नै छ। आगामी निर्वाचनमा नेपालको सार्वभौमिकता, जनमत र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको रक्षा कति मजबुत रूपमा हुन्छ भन्ने प्रश्न यसैसँग जोडिएको छ। राष्ट्रिय दैनिक राष्ट्रिय दैनिक एक लोकप्रिय नेपाली समाचार पोर्टल हो। हामी सत्य तथ्य निश्पक्ष र सन्तुलित समाचार सम्प्रेषण गर्ने तर्फ उद्दत छौँ । हाम्रा टोल,समाज, शहर वा आम जनताका चुलो चौको देखि सदन सम्म अथवा समाजका उदाहरणीय ब्यक्ति, रास्ट्रका पहरेदार हरेक बिषय हाम्रा समाचारका श्रोत हुन् । आवाज बिहिनहरुको आवाजमा साथ अनि सरकारको बेथितिमा हाम्रो निगरानी हुनेछ । हामी राजनितीको रंग भर्दैनौं तर राजनितीको चेतना अवश्य भर्ने छौं ।
