बलवन्त कुर्मी, उपप्राध्यापक त्रिभुवन विश्वविद्यालय
छठ पर्व विशेषतः नेपालको तराई क्षेत्र र भारतका केही भागमा मनाइने प्रमुख धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो। यो पर्व मुख्य रूपमा सूर्यदेव र छठी मातालाई समर्पित हुन्छ, जसलाई जीवन, स्वास्थ्य, र समृद्धिका देवता मानिन्छ। छठ पर्व कात्तिक महिनाको शुक्लपक्षमा चार दिनसम्म मनाइन्छ। यस पर्वमा श्रद्धालुहरू विशेष विधिपूर्वक सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरी पूजा गर्छन्।
छठ पर्वको पहिलो दिनलाई “नहाय-खाय” भनिन्छ। यस दिन व्रतीहरूले बिहान नदी, तलाउ वा पोखरीमा स्नान गरेर शुद्ध शरीर बनाउँछन् र शुद्ध खानपान गर्छन्। दोस्रो दिनलाई “खरना” भनिन्छ, जसमा दिनभर व्रत बसेर साँझमा सख्खर राखेर बनाइएको खिर, रोटी र केरा आदि प्रसादको रूपमा खाइन्छ। यस दिनको प्रसाद व्रतीहरू आफ्ना परिवारजन र छरछिमेकमा बाँड्छन्, जसले एकताको भावना बढाउँछ।
तेस्रो दिन मुख्य दिन हो, जसलाई “सँझिया अर्घ्य” भनिन्छ। यस दिन व्रतीहरूले साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई जलाशयमा उभिएर अर्घ्य दिन्छन्। अर्घ्य दिनु भनेको जल र विभिन्न प्रसाद सामग्री अर्पण गर्नु हो। यस दिन महिलाहरू विशेष रूपमा साडी लगाएर पूजा गर्छन् र जलाशयमा उभिएर सूर्यलाई फलफूल, ठकुवा, ठकुरे र अन्य प्रसाद चढाउँछन्। यो दृश्य अत्यन्त आकर्षक हुन्छ, जहाँ जलाशयको किनारमा दीप प्रज्वलन गरिन्छ, जसले सम्पूर्ण वातावरणलाई भव्य र आध्यात्मिक बनाउँछ।
चौथो दिनको बिहान “भोरका अर्घ्य” दिनु अन्तिम पूजा विधि हो। यस दिन व्रतीहरूले उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य चढाएर आफ्नो व्रत समाप्त गर्छन्। यसपछि परिवार र इष्टमित्रहरूले आशीर्वाद प्राप्त गर्छन् र प्रसाद ग्रहण गरेर पर्वको समापन हुन्छ।
छठ पर्वको महत्व अत्यन्त गहिरो छ। यो पर्वले प्रकृति, मानव जीवन, र धर्मको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउँछ। सूर्यदेवलाई जल चढाउनुले वातावरणीय सन्तुलन, स्वास्थ्य र कृषि प्रणालीमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। यस पर्वमा विशेष गरी निःस्वार्थ भावना, नियम र कठोर व्रतको महत्व रहेको छ, जसले मन, वचन, र कर्मलाई शुद्ध बनाउँछ।
छठ पर्वले पारिवारिक र सामाजिक एकता तथा सांस्कृतिक पहिचानलाई पनि मजबुत बनाउँछ। नेपालको बहुसांस्कृतिक समाजमा छठ पर्वले धार्मिक सद्भाव र एकता कायम गर्न विशेष योगदान पुर्याउँछ।
राष्ट्रिय दैनिक एक लोकप्रिय नेपाली समाचार पोर्टल हो। हामी सत्य तथ्य निश्पक्ष र सन्तुलित समाचार सम्प्रेषण गर्ने तर्फ उद्दत छौँ । हाम्रा टोल,समाज, शहर वा आम जनताका चुलो चौको देखि सदन सम्म अथवा समाजका उदाहरणीय ब्यक्ति, रास्ट्रका पहरेदार हरेक बिषय हाम्रा समाचारका श्रोत हुन् । आवाज बिहिनहरुको आवाजमा साथ अनि सरकारको बेथितिमा हाम्रो निगरानी हुनेछ । हामी राजनितीको रंग भर्दैनौं तर राजनितीको चेतना अवश्य भर्ने छौं ।
